Jak ustalić adres dłużnika

4963
jak ustalić adres dłużnika

Wielokrotnie wierzyciel staje przed pytaniem jak ustalić adres dłużnika. Często adres firmy lub zamieszkania może ulec zmianie albo wysyłane listy wracają awizowane lub z adnotacją „nieznany adresat” lub „adresat wyprowadził się”. Bardzo często ustalenie adresu jest konieczne również na potrzeby pozwu.

Jak ustalić adres dłużnika

Jeśli dłużnik prowadzi działalność gospodarczą podstawowymi narzędziami powinna być CEIDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) lub KRS (Krajowy Rejestr Sądowy).

W CEIDG ustalimy adres dłużnika prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą. Możliwe jest wyszukanie dłużnika jedynie po szczątkowych danych, a następnie prześledzenie historii jego wpisów w CEIDG. Rejestr obejmuje również podmioty wykreślone z niego, więc fakt zaprzestania prowadzenia działalności przez dłużnika również będzie w nim uwidoczniony. Należy pamiętać, że nie każdy przedsiębiorca będzie widoczny w CEIDG np. rolnik będzie widniał jedynie w rejestrze REGON, w którym nie udostępnia się adresów wpisanych do niego podmiotów.

Wyszukiwanie podmiotu w CEIDG możliwe jest tutaj. Wszelkie płatne bazy danych korzystają z CEIDG, więc nie warto wydawać na nie pieniądzy, ponieważ nie znajdziemy w nich adresu innego niż w CEIDG.

Osoby prawne

W KRS ustalimy dane przedsiębiorców będących osobami prawnymi (np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością), ułomnymi osobami prawnymi (np. spółka jawna) jak i dane fundacji, stowarzyszeń i zakładów opieki zdrowotnej.

Wyszukiwanie podmiotu w KRS możliwe jest tutaj. Przy wyszukiwaniu należy pamiętać o wybraniu odpowiedniego rejestru. Najczęściej będzie to Rejestr Przedsiębiorców.

Jeśli sąd rejestrowy wskazany w pobranym wydruku znajduje się niedaleko nas można rozważyć zamówienie do przejrzenia akt danego podmiotu. Pozwala na to art. 10 Ustawy o KRS. Niejednokrotnie w aktach rejestrowych możliwe jest znalezienie informacji przydatnych z punktu widzenia potencjalnego sporu sądowego.

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

Art. 10. 1. Każdy ma prawo przeglądania akt rejestrowych podmiotów wpisanych do Rejestru, chyba że ustawa stanowi inaczej. (…)

W aktach rejestrowych można znaleźć m.in. adres zamieszkania członka zarządu danego podmiotu. Rejestr Przedsiębiorców KRS nie umożliwia wyszukiwania po imieniu i nazwisku faktu pozostawania członkiem zarządu, natomiast taką możliwość dają różne odpłatne bazy danych np. Kto-kogo.pl.

Jeśli zastanawiamy się jak ustalić adres dłużnika będącego równocześnie sprawcą przestępstwa, możliwe jest po prostu złożenie stosownego zawiadomienia do organów ścigania. Przy kontaktach z kontrahentami najczęściej będzie to dotyczyło przestępstwa oszustwa. Pamiętać jednak należy, że oskarżenie osoby trzeciej o popełnienie przestępstwa, bez jakichkolwiek podstaw ku temu, stanowi czyn zabroniony z art. 234 Kodeksu karnego.

Dłużnicy nieprowadzący działalności gospodarczej.

Odpowiedzi na pytanie jak ustalić adres dłużnika nieprowadzącego działalności gospodarczej dostarcza art. 46 ust. 2 pkt 1) Ustawy o ewidencji ludności. Ze stosownym wnioskiem można zwrócić się do Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA, w przypadku dostępu do danych z rejestru PESEL lub do gminy w przypadku danych z rejestru mieszkańców. Z obydwu rejestrów możliwe jest uzyskanie informacji o ostatnim adresie zameldowania dłużnika. Kierowanie wniosku do gminy ma sens w przypadku, gdy wiemy, że dłużnik zamieszkuje na jej terenie.

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

Art. 46. 1. Dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, udostępnia się następującym podmiotom:
1) organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze; (…)
2. Dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione:
1) osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny;
2) jednostkom organizacyjnym, w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej, jeżeli po wykorzystaniu dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli ustalić tożsamości osób, których dane dotyczą;
3) innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem uzyskania zgody osób, których dane dotyczą. (…)

Komentarz do art.46 ustawy o ewidencji ludności, Paweł Zaborniak

Przez interes prawny należy rozumieć obiektywnie istniejącą potrzebę ochrony prawnej skonkretyzowanego podmiotu. (…) Oparcie art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. na kategorii interesu prawnego oznacza, że wnioskujący powinien swe żądanie powiązać z takim przepisem prawa, którego obowiązywanie uzasadnia udostępnienie danych osobowych przetwarzanych w rejestrach ewidencji ludności. Chodzi o sytuację, gdy nabycie uprawnienia lub nałożenie obowiązku natury prawnej jest uzależnione od uzyskania informacji o danych osób fizycznych. Dla komentowanego przepisu nie ma znaczenia, z jakiego rodzaju źródła wynika dla wnioskodawcy potrzeba ochrony. Takim interesem będzie legitymowała się jednostka zobowiązana przez sąd do wskazania adresu osoby pozwanej, skoro od wskazania tego adresu art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. uzależnia kontynuowanie postępowania cywilnego. (…)
Interes prawny w uzyskaniu danych z ewidencji ma wierzyciel osoby zmarłej w zakresie danych osobowych spadkobierców. Potwierdza to stanowisko WSA w Bydgoszczy, że interes prawny w uzyskaniu danych osobowych o spadkobiercach nie wynika z faktu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ale z samego istnienia wierzytelności wnioskodawcy, która może być zrealizowana poprzez ustalenie, na kogo przeszły obowiązki majątkowe zmarłego dłużnika (wyrok z dnia 5 marca 2008 r., II SA/Bd 67/08, ZNSA 2008, nr 4). Do podobnych wniosków doszedł WSA w Warszawie w wyroku z dnia 26 października 2009 r., II SA/Wa 1759/08 (LEX nr 573891), stwierdzając, że uzasadnione jest żądanie udostępnienia danych osobowych z ewidencji ludności w celu dochodzenia swoich praw przed sądem lub wykonywania orzeczeń. Natomiast NSA w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., II OSK 180/10 (LEX nr 992500), stwierdził, że wykazanie interesu prawnego w żądaniu uzyskania danych osobowych ma polegać na wskazaniu okoliczności, które „w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu wprost przepisu”. Dlatego dokonanie negatywnej oceny wniosku, poprzez przyjęcie braku interesu prawnego, bez wcześniejszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, jest co najmniej przedwczesne.

Do wniosku, w celu wykazania interesu prawnego należy załączyć np. faktury lub umowę dokumentującą istnienie wierzytelności i wezwanie dłużnika do zapłaty. Wzór wniosku można pobrać stąd.

Możliwe jest też niewykazanie interesu prawnego i pozyskanie adresu po wyrażeniu przez osobę, której adresu poszukujemy, zgody na jego udostępnienie. Ta sytuacja jednak najpewniej nie znajdzie zastosowania w przypadku dłużników.

Adres zamieszkania pozwanego

Problemem może być to jak ustalić adres dłużnika na potrzeby procesu sądowego. Zgodnie z art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c. w pozwie należy określić adres zamieszkania. Tymczasem z CEIDG możemy uzyskać adres prowadzenia działalności gospodarczej, a z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców adres zameldowania. W sposób oczywisty nie muszą one pokrywać się z adresem zamieszkania.

Co prawda art. 135 k.p.c. wskazuje na możliwość doręczania pism procesowych, gdzie indziej niż w miejscu zamieszkania, ale Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż pierwsze pismo w sprawie musi zawierać adres zamieszkania, pod którym pismo zostanie doręczone pozwanemu.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

Art. 126. (…)
§ 2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz:
1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników, (…)

Art. 135. § 1. Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2014 r. III CZP 43/14

Niewskazanie przez powoda w pozwie miejsca i adresu zamieszkania pozwanego będącego osobą fizyczną jest brakiem formalnym pozwu uniemożliwiającym nadanie mu prawidłowego biegu.

W praktyce, w pozwach bardzo często jako adres zamieszkania wymagany przez art. 126 k.p.c. wskazuje się np. adres prowadzenia działalności gospodarczej wynikający z CEIDG, który nie musi pokrywać się z adresem zamieszkania. Jeśli pozew zostanie skutecznie doręczony, to jak ustalić adres dłużnika, nie powinno być przedmiotem dalszych problemów.

Nie sposób jednak nie zwrócić uwagi na regulacje Kodeksu postępowania cywilnego utrudniające powodowi skuteczne złożenie pozwu. W szczególności za niezrozumiałe należy uznać dlaczego w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, adres prowadzenia działalności gospodarczej nie jest traktowany w sposób tożsamy z adresem siedziby osoby prawnej. Opisany problem miał zostać wyeliminowany na podstawie nowelizacji k.p.c., która weszła w życie dnia 08.09.2016 r.

Nowelizacja art. 133 k.p.c.

Problemu zdaje się nie rozwiązywać obowiązująca od września 2016 r. nowelizacja art. 133 k.p.c., której celem było jednoznaczne wskazanie w przepisach, że doręczanie pism jest możliwe również na adres wskazany przez osobę fizyczną, pod którym prowadzi ona jednoosobową działalności gospodarczej.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

Art. 133. § 2a. Pisma procesowe dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych do rejestru sądowego lub Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) na podstawie odrębnych przepisów, doręcza się na adres udostępniany w rejestrze lub CEIDG, chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń. Jeżeli ostatni udostępniony adres został wykreślony jako niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i nie zgłoszono wniosku o wpis nowego adresu, który podlegałby udostępnieniu, adres wykreślony jest uważany za adres udostępniony w rejestrze lub CEIDG.

Nowelizacji nie uległ natomiast art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c., z którego jednoznacznie wynika obowiązek wskazywania w pierwszym piśmie procesowym miejsca zamieszkania i adresu pozwanego.

Oznacza to, że co prawda w pierwszym piśmie procesowym można podać adres z CEIDG, ale będzie to adres do doręczeń. Niezależnie od tego należy podać miejsce zamieszkania i adres pozwanego, co może determinować m.in. właściwość sądu. Nawet jeśli intencja ustawodawcy początkowo była inna (na co wskazuje odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości na jedną z interpelacji poselskich), to osiągnięty efekt nie rozwiązuje dotychczasowych problemów w ustalaniu miejsca zamieszkania i adresu pozwanego.

Fikcyjny adres zamieszkania pozwanego

Jeśli wierzyciel nie wie jak ustalić adres zamieszkania pozwanego, a roszczenie może ulec przedawnieniu i konieczne jest jak najszybsze wysłanie pozwu, zdarza się, że w pozwie wskazywany jest adres fikcyjny albo taki, co do którego wiadomo, że jest nieaktualny.

Praktyka taka nie może zostać pochwalona, niemniej jednak doprowadza ona do skutecznego wniesienia pozwu i zawieszenia postępowania po nieudanym doręczeniu pozwu przez sąd (art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.). Postępowanie może zostać podjęte w dowolnym momencie po ustaleniu prawidłowego adresu zamieszkania pozwanego. Skutek taki nie będzie możliwy do osiągnięcia, jeśli wniesiemy pozew bez adresu. Wtedy sąd nie zawiesi postępowania, a wyznaczy 7-dniowy termin na uzupełnienie pozwu pod rygorem jego zwrotu (art. 130 § 1 k.p.c.). Wniosek o podjęcie postępowania wraz ze wskazaniem prawidłowego adresu zamieszkania pozwanego powinien zostać złożony w ciągu roku. W przeciwnym przypadku sąd umorzy postępowanie (art. 182. § 1 k.p.c.), w efekcie czego wniesiony pozew nie wywołuje żadnych skutków (art. 182 § 2 k.p.c.).

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r.Kodeks postępowania cywilnego

Art. 130. § 1. Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych (…) przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. (…)
§ 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.
§ 3. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.

Art. 177. § 1. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:(…)
6) jeżeli na skutek (…) niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego (…) nie można nadać sprawie dalszego biegu.

Art. 182. § 1. Sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. (…)
§ 2. Umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

Ustanowienie kuratora

Jeśli adres zamieszkania pozwanego nie został ustalony i podjęte przez sąd próby doręczenia pozwu okazały się nieskuteczne, możliwe jest ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej na podstawie art. 143 k.p.c.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

Art. 143. Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.

Ustanowienie kuratora wiąże się jednak z obowiązkiem uiszczenia zaliczki na jego wynagrodzenie, która zazwyczaj odpowiada wysokości kosztów zastępstwa procesowego dla zawodowego pełnomocnika. Dochodząc należności w kwocie 15.000 zł zaliczka na kuratora może wynieść 4.800 zł + 23% VAT.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej

§ 1. 1. Wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej „kuratorem”, nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. (…)
3. Wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług, określoną zgodnie ze stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804)

§ 2. Stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:
1) do 500 zł – 90 zł;
2) powyżej 500 zł do 1500 zł – 270 zł;
3) powyżej 1500 zł do 5000 zł – 900 zł;
4) powyżej 5000 zł do 10 000 zł – 1800 zł;
5) powyżej 10 000 zł do 50 000 zł – 3600 zł;
6) powyżej 50 000 zł do 200 000 zł – 5400 zł;
7) powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł – 10 800 zł;
8) powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł – 15 000 zł;
9) powyżej 5 000 000 zł – 25 000 zł.

 Podsumowanie

Adres zamieszkania pozwanego stanowi bardzo istotny element mogący zadecydować o powodzeniu procesu i czasie jego trwania. Warto więc jak najszybciej dochodzić wymagalnych wierzytelności, ponieważ upływ czasu zwiększa prawdopodobieństwo trudności w ustaleniu aktualnego adresu dłużnika, który wraz z narastającymi długami może zdecydować się na ukrywanie się przed wierzycielami.

Źródło obrazu: Wikipedia. Autor: Ammodramus. Domena publiczna.

PODZIEL SIĘ
Poprzedni artykułRękojmia, zasady odpowiedzialności sprzedawcy
Następny artykułMediacja w sprawach gospodarczych
Prawnik. Doktorant w Katedrze Publicznego Prawa Gospodarczego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego. Specjalizuje się w sprawach z zakresu rękojmi i prawa konsumenckiego, prawa ochrony środowiska oraz prawa administracyjnego.

5 KOMENTARZE

  1. Za czasów mojej pracy w wydziale cywilnym jednego z sądów rejonowych problem fikcyjnych adresów był prawdziwą bolączką, jednakże było ku temu pełne zrozumienie. Faktycznie, jeśli ma się ryzykować przedawnieniem, lepiej złożyć pozew z fikcyjnym adresem i liczyć na zawieszenie postępowania. Nigdy się nie zdarzyło, aby jakikolwiek sędzia się na to oburzał. Wiadomo, że to dodatkowa praca, ale przepisy są takie, a nie inne.
    Obecnie jestem przedsiębiorcą, kilka razy musiałem ustalać adres dłużnika w oparciu o dane z urzędu gminy – nie było z tym większych problemów, o ile faktycznie dobrze uzasadniło się interes prawny.

    Bardzo dobry artykuł, szkoda, że świadomość prawna w społeczeństwie taka mała. Mam wielu znajomych, którzy na niezapłacone faktury dawno ręką machnęli. Gdyby chociaż mieli wiedzę z tego artykułu.

  2. Czy w przypadku ustalenia kuratora i wygrania procesu, koszty jakie podniosłem za kuratora zostaną mi zwrócone? (tj w przypadku pełnomocnika)

    Pozdrawiam

    • Tak. Na identycznych zasadach jak zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztu opłaty sądowej, opłaty od pełnomocnictwa, zaliczki na biegłego, czy kosztów zastępstwa procesowego.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ